Shilajit, een mysterie uit de bergen

Al duizenden jaren wordt bij diverse culturen dit natuurlijke mineralencomplex ingezet als onderdeel van hun traditionele geneeswijzen. Het gebruik is al eeuwenoud en werd o.a. al beschreven door Aristoteles (wetenschapper en filosoof 384 v. Chr). Shilajit is een andere naam voor Mumijo. De term ‘mumijo’ komt oorspronkelijk uit het Grieks en betekent vrij vertaald ‘het lichaam redden’. Dit traditionele geneesmiddel is wijdverspreid bekend; in Rusland (Mumie/Mumivo), India, Nepal (Shilajit), Birma (Kao-tun = bloed van de berg), het Altai-gebergte (Barachgschin = olie van de berg), Mongolië (Brogschaun = bergsap) en in de omgeving van Iran, Oezbekistan (Arakul dshibal = bergzweet).

Vanwege de bijzondere oorsprong, zeldzaamheid, rijke samenstelling en vitaliserende werking wordt het vaak aangeduid als ‘The King of Herbs’.

Hoe ontstaat Shilajit?

Over de exacte ontstaanswijze bestaan verschillende theorieën. Traditionele overleveringen spreken over een fossilisatieproces waarbij resten van oude wilde bijenvolken, honing en honingraten gedurende zeer lange tijd werden omgezet in een unieke natuurlijke substantie.

Vanuit wetenschappelijk perspectief wordt Shilajit meestal omschreven als een organisch-minerale hars die ontstaat door de langzame afbraak en fermentatie van dier- en plantenmateriaal, mossen, vetplanten en micro-organismen. Onder invloed van druk, temperatuur en geologische processen wordt dit materiaal gedurende honderden tot duizenden jaren omgevormd tot de karakteristieke teerachtige massa.

Antarctische Shilajit

Waar de Russische Mumijo spreekt over fossilisatie van honingraten is er ook onderzoek gedaan naar Antarctische Mumijo. Deze gele, steenachtige Mumijo bestaat uit fossiele maagolie en uitwerpselen van sneeuwstormvogels. De afzettingen – die tot 3000 jaar oud kunnen zijn – werden onderzocht tijdens de ‘GeoMaud’-expeditie (Geoscientific Expedition to Dronning Maud Land (Antarctica)). Antarctische Mumijo bestaat uit een hele reeks vetachtige stoffen, vetzuren, glyceriden, vetalcoholen en wasachtige substantie.

Vanuit mijn behoefte om dingen te begrijpen, begrijp ik niet waarom deze vetzuren niet zwaar geoxideerd zouden zijn. Of het nu de olijfolie of roomboter in mijn keuken is, binding met zuurstof, licht en warmte maken vetzuren ranzig en zelfs toxisch. Geoxideerde vetten (vrije radicalen) kunnen in het lichaam celstructuren beschadigen, ontstekingen veroorzaken. Afijn, de onderzoekers van de expeditie ontdekten dat de gefossiliseerde vetzuren in Antarctische Mumujo neuro protectieve- en celgroeistimulerende effecten hebben. In tegenstelling tot de traditionele Mumijo bevat de Antarctische variant vrijwel geen fulvine- of humuszuren (zie uitleg bij ‘Wat kom je tegen in Shilajit?’). Antarctische Mumijo wordt naar mijn weten niet verhandeld.

Kwaliteit en eigenschappen

Hieruit kun je onder andere opmaken dat de kwaliteit en eigenschappen sterk kunnen verschillen afhankelijk van de herkomst, zuiverheid, verwerking en het gehalte aan actieve bestanddelen. En als je hebt over zuiverheid wil je dat deze gecontroleerd is op toxische stoffen – zoals mycotoxine (giftige stoffen geproduceerd door schimmels) en zware metalen – en bovendien dat er een analyse is van de inhoudstoffen.

Wat kom je tegen in Shilajit?

Shilajit bevat tal van natuurlijke verbindingen: rond 100 soorten mineralen en sporenelementen. De belangrijkste stoffen in Shilajit zijn geproduceerd door bodembacteriën en schimmels: humus. Wij kennen humus ook van de composthoop waarbij plantmaterialen omgezet zijn door bacteriën als voeding voor de plant. In Shilajit zitten humuszuren die werken in synergie met fulvinezuur.

• Fulvinezuur
  Dit is het belangrijkste actieve component. Het heeft krachtige antioxiderende eigenschappen, helpt vrije radicalen te neutraliseren en kan zo bijdragen aan de bescherming van de cel. Daarnaast kan het de opname van mineralen en voedingsstoffen ondersteunen. Het kan de darmgezondheid (onze composthoop) en de opname van voedingsstoffen verbeteren. Het ondersteunt de werking van de mitochondriën (de energiefabriekjes van onze cellen) die ATP (universele energiebron voor alle celprocessen) produceren. Omdat mitochondriën verantwoordelijk zijn voor de energieproductie in de cellen, kan dit mogelijk bijdragen aan vermindering van vermoeidheid en verbetering van vitaliteit en cognitie.
• Humuszuren
  Deze dragen bij aan diverse biologische processen en worden onderzocht vanwege hun mogelijke rol bij celherstel en ontgiftingsprocessen. Ze ondersteunen het afweersysteem en helpen ontstekingsreacties te reguleren.
• Dibenzo-α-pyronen (DBP’s)
  Dit is een groep van biologisch actieve polyfenolen met een breed werkingsgebied. Bekend vanwege de rol als krachtige antioxidanten, ondersteunen ze de celenergie, helpen ze ontstekingsprocessen remmen, en zijn ze goed voor de hormonale balans. DBP’s zijn een schakel in de synthese van onder andere verbindingen zoals progesteron en androgeen. Waarschijnlijk ligt hier de relatie als ondersteuner voor het libido waar Shilajit van oudsher in de Ayurveda voor wordt gebruikt.
• Mineralen en sporenelementen
  Shilajit bevat een honderdtal mineralen en sporenelementen waaronder ijzer, zink, magnesium, koper en kalium. Verschillende onderzoeken wijzen erop dat Shilajit mogelijk een positieve bijdrage kan leveren aan het behoud van een gezonde botdichtheid.
• Overige stoffen
  Aminozuren (zoals glycine), vetzuren, harsen, gommen en bioactieve fenolen (zoals ellaginezuur en benzoëzuur).

Traditionele toepassingen

Binnen de traditionele volksgeneeskunde wordt Shilajit al eeuwenlang gebruikt ter ondersteuning van de algemene vitaliteit, herstelprocessen, maag- en darmklachten, weerstand, gezond ouder worden. Een bijzonder adaptogeen (regulator van de stressrespons) zouden we kunnen stellen.

Conclusie

Shilajit is een unieke natuurlijke substantie met een rijke geschiedenis die duizenden jaren teruggaat. Shilajit is door haar vorming een van de meest bijzondere natuurlijke grondstoffen. De winning is arbeidsintensief en vereist vaak het gebruik van een klimuitrusting zoals touwen, stijgijzers en veiligheidsmateriaal. Verzamelaars moeten soms steile bergwanden beklimmen om de hars uit minder toegankelijke rotsspleten te halen. Een soort ‘golddiggers’ op hoogte. Deze ontginning verklaart mede waarom Shilajit relatief schaars en kostbaar is.

Shilajit wordt beschouwd als een eeuwenoude bergschat, een traditioneel gezondheidsmiddel of een interessant onderwerp voor een blog. Deze stof is zeker de moeite waard voor meer wetenschappelijk onderzoek.