Van der Pigge is een drogisterij. Voor Nederlandse lezers klinkt dat waarschijnlijk als de gewoonste zaak van de wereld. Toch is het drogisterijvak zoals wij dat kennen iets heel Nederlands. In andere landen bestaat het onderscheid tussen drogist en apotheker vaak niet op dezelfde manier of vallen beide functies onder één winkelvorm.
Om de geschiedenis van het pillendraaien te begrijpen, moeten we daarom eerst iets vertellen over dat oude Nederlandse drogisterijvak.
Heel eenvoudig uitgelegd werkte de drogist van oudsher vooral met de simplicia en de apotheker met de composita.
Een simplex is een enkelvoudige grondstof. Denk aan een gedroogd kruid, een wortel, hars, gom, olie, mineraal of chemische stof. Drogisten kochten deze grondstoffen in, beoordeelden de kwaliteit, bewaarden ze en leverden ze onder andere aan apothekers. De apotheker kon verschillende simplicia vervolgens volgens een recept verwerken tot een compositum: een samengesteld geneesmiddel.
Dat betekent niet dat de drogist uitsluitend zakken en potten met losse grondstoffen over de toonbank schoof. Drogisten maakten ook eigen kruidenmengsels, maalden en mengden grondstoffen en bereidden verschillende producten. Ook het draaien van pillen hoorde bij het vak.
De grens tussen beide beroepen was in de dagelijkse praktijk dus minder strak dan deze eenvoudige uitleg misschien doet vermoeden. De drogist was leverancier, bereider, winkelier en kenner van een indrukwekkende hoeveelheid natuurlijke en chemische grondstoffen.
Het oude woord droogerij verwijst naar de waren waarin werd gehandeld: onder andere gedroogde kruiden, wortels, specerijen, harsen en gommen. Van der Pigge begon dan ook als een ‘affaire in droogerijen, chemicaliën en verfwaren’.
Wie in de negentiende eeuw drogist wilde worden, ging bij een apotheker in de leer. Een aparte drogistenopleiding zoals wij die later leerden kennen, bestond nog niet.
Dat gold ook voor onze oprichter Antonie Johannes van der Pigge. In 1841 ging hij als jonge man in de leer bij Martin Beets, een Haarlemse apotheker en de vader van schrijver Nicolaas Beets. Daar leerde Antonie het vak in de praktijk. Hij deed kennis op over de grondstoffen die werden verkocht, leerde chemicaliën mengen en recepten bereiden en oefende zich in het draaien van pillen.
In 1844 slaagde hij voor zijn examen als drogist. Vijf jaar later opende hij zijn eigen zaak in de Gierstraat.
Als wij dus vertellen hoe vroeger pillen werden gedraaid, hebben we het niet over een ambacht dat uitsluitend bij de apotheek hoorde. We kijken ook rechtstreeks naar het vak dat onze eigen oprichter heeft geleerd.
Een pil was vroeger een heel specifieke bereidingsvorm: een klein handgedraaid bolletje. De fijngemalen bestanddelen werden vermengd met een bindmiddel zoals Arabische gom, honing of siroop. Daardoor ontstond een stevige en enigszins kleverige massa die wel iets weg had van deeg.
Die massa werd op het vlakke gedeelte van een pillenplank uitgerold tot een lange dunne streng. Zo’n streng werd ook wel een pijp genoemd. Vervolgens werd hij tussen twee geribbelde metalen delen gelegd. Door het bovenstuk over de plank te bewegen werd de streng in gelijke stukjes verdeeld.
De stukjes waren daarna nog niet mooi rond. Daarvoor werden ze onder een pillenronder gelegd: een rond houten plankje met een bijpassende schijf. Door met die schijf draaiende bewegingen te maken, veranderden de afzonderlijke stukjes in kleine bolletjes.
Dat draaien vereiste aandacht. De pillen moesten ongeveer even groot zijn en allemaal dezelfde hoeveelheid van het mengsel bevatten. Een goede pillendraaier leverde nauwkeurig handwerk.
Sommige pillen werden afgewerkt met een laagje poeder, zoals gemalen zoethout, om het aan elkaar kleven te voorkomen in de verpakking. Voor klanten die het zich konden veroorloven, konden ze zelfs met eetbaar bladgoud worden verguld. Of de werking daardoor beter werd, lijkt ons niet. De verpakking om elke pil was in ieder geval behoorlijk deftig.
Juist in de tijd waarin Antonie voor drogist leerde, verscheen een nieuwe bereidingsvorm. In 1843 patenteerde de Brit William Brockedon een metalen apparaat waarmee poeder tot een stevige schijf kon worden geperst.
Dat jaartal maakt de geschiedenis voor ons bijzonder. Toen Van der Pigge in 1849 openging, was de geperste tablet pas zes jaar oud.
De eerste tabletpers van Brockedon was nog geen razendsnelle machine. Een afgewogen hoeveelheid poeder ging in een metalen huls. Daarop werd een passende stempel geplaatst die met een hamerslag werd aangedreven. Zo ontstond één tablet per keer.
Later werden handpersen en vervolgens grotere tablettenmachines ontwikkeld. Daarbij valt poeder of granulaat in een uitsparing die de matrijs wordt genoemd. Een boven- en onderstempel persen het materiaal krachtig samen. Vandaar dat het maken van tabletten ook wel tabletten slaan wordt genoemd.
De tablet maakte het mogelijk om sneller en gelijkmatiger te produceren. Gewicht, vorm en samenstelling konden steeds nauwkeuriger worden gestandaardiseerd. De handgedraaide pil verdween daardoor geleidelijk naar de achtergrond.
Een capsule is technisch weer iets anders. Een harde capsule bestaat meestal uit twee hulsjes die in elkaar worden geschoven. Het omhulsel kan van gelatine of van plantaardig materiaal op basis van cellulose worden gemaakt.
Capsules zijn geschikt voor poeders en korrels die zich niet gemakkelijk tot een tablet laten samenpersen. Het omhulsel voorkomt bovendien dat je de smaak van de inhoud onmiddellijk in je mond krijgt. Dat is bij sommige kruiden bepaald geen overbodige luxe. De natuur heeft veel goeds voortgebracht maar niet alles smaakt alsof zij daarbij rekening houdt met ons humeur.
De komst van tabletten en capsules betekende niet dat oudere bereidingsvormen overbodig werden. In onze winkel staan ze nog steeds naast elkaar.
Van losse kruiden kun je met heet water een tisane -of infusie- zetten. In een tinctuur worden inhoudsstoffen uit kruiden met alcohol en water geëxtraheerd. Droge ingrediënten kunnen worden samengeperst tot een tablet of bij elkaar worden gebracht in een capsule. Een vloeistof kan worden gedruppeld of verstoven en sommige kruiden worden verwerkt in een balsem voor uitwendig gebruik.
Ook binnen onze producten voor de weerstand zie je die verschillen terug. Echinacea Purpurea is verkrijgbaar als tinctuur. Weerstand Complex bestaat uit vegetarische capsules met onder andere vitamine C, zink en verschillende kruiden. Vitamine C 1000 mg is een tablet en Propolis Complex Spray wordt in de mond verstoven. Adem & Winterbalsem laat zien dat een product voor de koudere maanden ook uitwendig kan worden gebruikt.
De ene vorm is niet automatisch ouderwets en de andere niet vanzelf beter. De keuze voor een bereidingsvorm hangt samen met de eigenschappen van de grondstoffen, de manier waarop een product wordt gebruikt en de voorkeur van degene die het inneemt.
Bij Van der Pigge worden geen pillen meer gedraaid op de oude pillenplank. Toch herkennen we veel van het oorspronkelijke drogisterijvak nog dagelijks.
We kijken naar grondstoffen en hun kwaliteit. We willen weten waarom ingrediënten op een bepaalde manier zijn verwerkt. We bewaren kruiden, tincturen en supplementen zorgvuldig en leggen uit welke verschillen er tussen producten en bereidingsvormen bestaan.
Daarmee is de oude drogisterij niet verdwenen. Het handwerk heeft andere vormen gekregen en de kennis is met haar tijd meegegaan.
Dat is voor ons het goede van toen met het beste van nu: niet blijven doen wat men in 1849 deed omdat het nostalgisch oogt maar wel bewaren wat nog altijd van waarde is. Kennis van grondstoffen, aandacht voor kwaliteit en tijd nemen voor een zorgvuldige keuze.
Wil je weten welke bereidingsvorm bij jouw vraag past? Bekijk onze producten voor de weerstand of neem contact met ons op. Je bent natuurlijk ook welkom aan onze toonbank in de Gierstraat 3 in Haarlem. Daar draaien we niet meer dagelijks pillen maar nog wel met plezier een potje voor je open. Kan je zelf komen ruiken.
"*" geeft vereiste velden aan
Zij maken de beste natuurgeneeskundige middelen voor je geliefde dier. Oerkracht uit de natuur voor grote en kleine huisdieren.