Knopig helmkruid is een plant die je regelmatig in kleine aantallen in de lichtere bossen en aan bosranden tegen kunt komen. Zodra de bloemstengels tevoorschijn zijn gekomen, is de plant ook eenvoudig te herkennen. Hoe dat zit, behandel ik in deze blog.
Knopig helmkruid behoort tot de helmkruidfamilie, ofwel Scrophulariaceae. Tot deze familie werden tot na het jaar 2000 nog best veel soorten gerekend, maar door wetenschappelijke ontwikkelingen (waaronder DNA-tests) is de familie behoorlijk op de schop gegaan. Er zijn geen soorten bijgekomen, maar wel een hoop bij andere families ondergebracht. Dit geldt onder andere voor de ereprijs-groep (Veronica) die bij de weegbreefamilie (Plantaginaceae) is ondergebracht) en de halfparasieten, waaronder bijvoorbeeld de ratelaars (Rhinanthus), die bij de bremraapfamilie (Orobanchaceae) zijn ondergebracht.
Planten uit de huidige helmkruidfamilie hebben vier of vijf meeldraden en de bloemen zijn (gedeeltelijk) tweezijdig symmetrisch (niet vierzijdig symmetrisch).
De meest bekende plant uit deze familie is de vlinderstruik (Buddleja buddleja). Daarnaast genieten ook toortsen (Verbascum) nog enige bekendheid, door hun uitbundige bloeiwijzen.
Knopig helmkruid heeft vierkante stengels. Aan deze stengels, die rechtop staan, zitten min of meer driehoekige groene bladeren met een gezaagde bladrand, die uitmondt in een spitse punt. Deze bladeren staan in bladkransen van twee recht tegenover elkaar, waarbij de bladkrans daarboven haaks staat op die bladkrans. Dit wordt kruislings tegenover elkaar genoemd. De bloemschermen staan boven de bovenste bladeren op enige afstand van de stengel, waarbij de afstand tot de stengel korter wordt naarmate de top van de bloemstengel dichterbij komt. Deze bloemstengels zijn heel herkenbaar en maakt het voor mij makkelijk om de plant te herkennen.
De bloemen hebben een bijzondere vorm, die wel helmvormig wordt genoemd, vandaar ook de naam. De rood gekleurde kroonbladeren zijn met elkaar vergroeid. Er zitten vier meeldraden in de bloem, waarvan twee lange en twee korte. Daarnaast zit er, als je heel goed in de bloem kijkt (daar heb je wel een loep voor nodig) nog een soort driehoekig rood ding. Dat is ook een soort meeldraad. Dat driehoekige ding wordt een staminodium genoemd.
Bestuiving van de bloemen gebeurt door wespen, hommels en bijen bij wie deze plant erg populair is.
Knopig helmkruid kan ruim een meter hoog worden en is een meerjarige plant.
De helmkruidvlinder legt graag haar eitjes op deze plant. De vlinder is een nachtvlinder van het type uil en valt niet zo op. Rupsen van deze vlinder vallen echter wel op. Ze zijn wit met gele en zwarte vlekken. Wellicht handig om te weten: rupsen zijn vaak heel specifiek van welke planten ze eten. Vaak gaat het maar om één of enkele plantensoorten waarvan de rups gaat eten. Zo ook bij deze. Een gevallen rups op een willekeurige plant “terug” plaatsen helpt de rups dus vaak niet.
Knopig helmkruid staat graag een beetje in de schaduw van andere, hoger opgaande bosplanten, maar ook weer niet te donker. Je kunt ‘m tegenkomen in loofbos (bijvoorbeeld in het bos bij de Zanderij), bij struweelranden en op plekken waar net gekapt is. De plant staat op vochtige, redelijk voedselarme bodem.
In Nederland komt de soort met namen voor in de zandgebieden van de duinen, Utrechtse Heuvelrug, Noord-Brabant, Gelderland en Overijssel. Buiten Nederland komt de soort van nature voor in vrijwel geheel Europa, inclusief het westelijke deel van Rusland en in Mongolië. In Noord-Amerika is hij geïmporteerd.
Knopig helmkruid is bloedzuiverend, waardoor het bij huidklachten wordt gebruikt. Ook op het bewegingsapparaat kan het een ontstekingsremmende en zuiverende werking hebben, bijvoorbeeld bij chronische gewrichtsklachten. Het heeft mogelijk een stimulerend effect op het hart. Wees terughoudend bij een te snelle hartslag.
"*" geeft vereiste velden aan
Zij maken de beste natuurgeneeskundige middelen voor je geliefde dier. Oerkracht uit de natuur voor grote en kleine huisdieren.
