Regelmatig staan wij hier bij Van der Pigge stil bij de acht traditionele jaarfeesten. Misschien doe jij dat ook wel! Deze bijzondere markeringen van ons kalenderjaar worden ook wel ‘natuurfeesten’ genoemd. Zo schreven we eerder over Midwinter, Imbolc, Ostara, Beltane, Midzomer, Mabon en Samhain. Maar wat zijn deze jaarfeesten eigenlijk? En waarom vinden wij het fijn en belangrijk om hier bij stil te staan?
Onze Keltische en Germaanse voorouders, die hier op onze “eigen bodem” leefden vóór de komst van het Christendom, waren voor hun overleving volledig afhankelijk van het land. Het weer, het slagen van de oogsten en het hoofd kunnen bieden aan ziekten waren voor hen een kwestie van leven of dood.
Onze voorouders beschouwden het land en de natuur om zich heen als levend. Bomen, bronnen en heuvels waren in hun beleving levende, niet-menselijke wezens met een geest (spirit) en een bewustzijn. Zij gingen een actieve relatie aan met de natuur om zich heen. Door middel van offers, rituelen en rituele jaarfeesten traden zij in communicatie en relatie met het land. Dit fenomeen wordt animisme genoemd, van het Latijnse woord animus dat ‘ziel’ of ‘geest’ betekent.
Onze voorouders leefden volledig in het ritme van het agrarische jaar dat gedirigeerd wordt door de seizoenen, de zon en de standen van de maan. Zaaien, mesten en oogsten deden zij in harmonie met de maanstanden. In de lente werd het land voorbereid en ingezaaid. In de zomer en herfst was het volop hard werken, oogsten en inzaaien voor het nieuwe jaar. De winter rustte men met het land en werd er geslacht, geweven en gerepareerd. En door deze volledige, onophoudelijke cyclus heen kenden onze voorouders geen onderscheid tussen zichzelf en het land: zij waren één levend onlosmakelijk wezenssysteem.
Belangrijke overgangsmomenten in het jaar werden daarom vergezeld van grote feesten en gemeenschappelijke rituelen om deze levende, onlosmakelijke verbinding met het land mee uit te drukken en om gunsten zoals een goede oogst af te smeken. Ook dienden deze grote feesten als steun in de rug binnen het harde, vaak onbarmhartige leven. Zo is het Joelfeest, dat wij ook kennen als Midwinter, bedoeld om de geboorte van het licht te vieren én ons eraan te herinneren dat het licht van de zon na de eindeloze duisternis van de winter écht weer zal terugkeren, hoe uitzichtloos de dagen soms ook zullen lijken.
In onze tijd leven de meesten van ons niet meer zo innig met het land. Het is geen kwestie van leven en dood meer: alles, ook de agrarische sector, is geïndustrialiseerd. Onze levens zijn in fysieke zin nog nooit zo veilig, gerieflijk en gemakkelijk geweest, en dat is een zegen. Daarmee is echter ook onze viscerale, directe connectie met het land minder voelbaar geworden. Minder bewust, meer op de achtergrond. Het lijkt soms zelfs alsof die oerverbinding er helemaal niet meer is. Niets is echter minder waar: zolang wij mensen zijn van vlees en bloed zijn we onlosmakelijk verbonden met de aarde, het land, de zee en de natuur om ons heen. Ook in de stad. Ook onder elektrisch licht.
De seizoenen en de cyclus van de maan hebben nog steeds een diepgaande invloed op onze gemoedstoestand, onze hormonen en onze gezondheid. Door de natuurfeesten in ere te houden, staan we bewust stil bij de verschillende overgangsmomenten in de natuur. Hiermee kunnen we onze band met het land op een bewuste manier weer voelbaar maken. Onze verbinding weer levend. Het vieren van de oude natuurfeesten kan op die manier ons gevoel van verbondenheid – en daarmee ons welzijn – helpen herstellen.
Het is in onze tijd natuurlijk niet meer zo keihard nodig om een goede oogst af te dwingen of de vruchtbaarheid van de akkers een handje te helpen. De traditionele thema’s van de jaarfeesten hebben dan ook een evolutie doorgemaakt die synchroon loopt met onze cultuurverschuiving naar het stadse bestaan. De letterlijke, uiterlijke betekenissen van de jaarfeesten zijn verschoven naar een meer symbolische, innerlijke benadering. Zo gaat de traditionele zaaitijd in de vroege lente in onze tijd bijvoorbeeld over het dromen, plannen en geestelijk vormgeven van wat je het komende zonnejaar allemaal wilt laten groeien qua werk of projecten. De oogsttijd gaat over wat die projecten richting het einde van het zonnejaar hebben opgeleverd, en welke levenslessen je dat jaar hebt geleerd, bijvoorbeeld.
Zo is het vieren van de jaarfeesten in onze tijd niet alleen een manier om je bewuster te verbinden met het land onder je voeten en de natuur om je heen, maar óók een innerlijke weg waarop het ritme van de natuur de bedding vormt voor je intenties, je dagelijkse werk en je innerlijke reflectie.
De acht jaarfeesten zoals ze hieronder staan toegelicht zijn niet meer helemaal de oorspronkelijke oerfeesten, want die verschilden sterk per cultuur, stam en plaats. Na talloze volksverhuizingen, cultuursmeltkroezen en 900 jaar na de kerstening van Nederland, is dit de moderne indeling die de meeste groepen zo ongeveer aanhouden. Een deel ervan is afkomstige van de Kelten, een deel van de Germanen en weer een deel is in onze eigen tijd ontstaan.
Joel, ook wel Yule, Midwinter of de Winterzonnewende genoemd, is het eerste winterfeest. Tijdens Joel vieren we de langste nacht van het jaar. De lichtkracht van de zon is hier op haar zwakst – we bevinden ons in de donkere tijd. De 13 nachten vanaf de winterzonnewende tot en met Driekoningen worden ook wel de ‘heilige nachten’ genoemd. Samen markeren ze een stille, donkere periode van inkeer en reflectie, waarin wij (en de natuur) ons terugtrekken in de duisternis en stilte om te herstellen, regenereren en dromen.
Imbolc is het tweede winterfeest. Het is in de Keltische en druïdische traditie gewijd aan de godin Brighid. Tijdens Imbolc vieren we de allervroegste tekenen van de lente en dromen we van wat we het komende jaar tot leven willen gaan brengen. Imbolc is ook de traditionele vasten- en reinigingstijd, waarin we huis, haard en vee (en onszelf) reinigen en de “grond” zo voorbereiden om te ontvangen wat er straks mag gaan groeien.
Ostara is naam van de Germaanse godin van de lente, en de lentenachtevening is in onze contreien van oudsher aan haar gewijd. Met Ostara vieren we het begin van de lente.
Van Midwinter tot Midzomer groeit de zonkracht, en dit noemen we dus de opgaande helft van het jaar. Van Midzomer tot Midwinter neemt de zon weer af in kracht, en dit noemen we daarom de neergaande helft van het jaar. De lente-equinox is een fundamenteel moment van evenwicht in de opgaande helft van het jaar. De dag en de nacht zijn tijdens de lente-equinox namelijk precies even lang. De natuur ontwaakt en de lente begint! We vieren de zaai en start van onze intenties en de op handen zijnde overvloed en vruchtbaarheid van de natuur. Ostara is met de komst van het christendom gekerstend tot het Paasfeest. Haar traditionele symbolen van de Haas en het Ei – krachtige inheemse vruchtbaarheidssymbolen – zijn onverwoestbaar aanwezig gebleven.
Beltane is het tweede lentefeest, waarin de groei en bloei van de natuur volop in gang is. Tijdens Beltane vieren we de heilige kracht die alle leven aanzet, opstuwt en tot wasdom brengt: seksualiteit. Onze seksuele kracht is een van de grootste bronnen van vitaliteit en levenskracht en staat tijdens dit feest volop in de aandacht.
Rituelen zoals het heilig huwelijk tussen zon (mannelijk) en aarde (vrouwelijk) worden tijdens Beltane voltrokken, en de meidans rond de meipaal: een grote lange paal die stevig in een ritueel voorbereid gat in de grond wordt geplant waarna ze door middel van een rituele volksdans met rode (bloed) en witte (zaad) linten wordt omwikkeld. Als je een kinderwens hebt is dit hét moment in het jaar om die ritueel (en pragmatisch) te bekrachtigen rond de vuren van Beltane.
Met Midzomer vieren we de langste dag van het jaar en het begin van de zomer. Dit is het hoogtepunt van zon- en creatiekracht! Midzomer is een uitbundig, ontspannen feest, vol vuur en activiteit.
Lugnasadh is het eerste van de drie oogstfeesten en markeert het begin van de oogsttijd. De eerste vruchten van al ons harde werken worden ons door de aarde gegeven. Lughnasadh is traditioneel de tijd van de grote feestelijke jaarmarkten, waarop verschillende stammen samenkwamen om elkaar te ontmoeten en oogst en goederen uit te wisselen. Dit was traditioneel ook het uitgelezen moment voor de wijze oude vrouwen van het dorp om samen het jonge mannelijk en vrouwelijk schoon van andere dorpen en stammen te eyeballen om toekomstige huwelijksplannetjes te smeden en zo stamverbanden te bestendigen.
Mabon is het tweede oogstfeest en markeert het begin van de herfst tijdens de herfstnachtevening. Ook deze herfstequinox is, net als de lente-equinox, weer een fundamenteel moment van evenwicht tussen donker en licht, dit keer in de neergaande helft van het zonnejaar. De oogst is uitbundig, en met het langzaam afnemende licht keren we zowel fysiek als psychologisch alvast een beetje naar binnen. Het is de tijd om de balans op te maken: wat is jouw oogst? Wat koester je en wat laat je los?
Samhain oftewel Halloween is het laatste oogstfeest en een moment van innig contact met het Donker en de vergankelijkheid. Tijdens Samhain keren we energetisch en psychologisch volledig naar binnen om in onszelf het Duister te ontmoeten. Tijdens Samhain zijn de sluiers tussen onze wereld en de Andere Wereld het dunst, en is het dus gemakkelijk(er) om contact te maken met de wezens, spirits en bewoners van de Andere Kant. Daarom eren en herdenken we tijdens Samhain dan ook onze geliefde doden en de voorouders.
Vier jij de natuurfeesten ook?
"*" geeft vereiste velden aan
Zij maken de beste natuurgeneeskundige middelen voor je geliefde dier. Oerkracht uit de natuur voor grote en kleine huisdieren.