Ayurveda: een eeuwenoude visie op gezondheid

De mens als geheel

Een holistische manier van kijken is kijken naar de mens als geheel waarbij lichaam, geest, emoties, zintuigen en omgeving met elkaar verbonden zijn.

Net zoals in de TCM (Tradiational Chinese Medicine) wordt er gekeken naar de natuur en beschrijven ze vijf elementen.

• Ether – geeft ruimte
• Lucht – is beweging
• Vuur – verwarmt en transformeert
• Water – is voedend
• Aarde –  geeft stabiliteit

Deze elementen vormen samen drie energieën in het lichaam: de dosha’s.

De drie constitutietypen (dosha’s)

Waarschijnlijk heb je weleens gehoord van de drie constitutietypen Vata (hert), Pitta (tijger) en Kapha (olifant). Iedereen heeft alle vijf elementen en drie de dosha’s, maar meestal zijn er één of twee dominant. Je wordt geboren met een unieke verdeling van de dosha’s; jouw constitutie of ook wel Prakriti. Deze blauwdruk is voor het leven. Een disbalans van je constitutie wordt Vikriti genoemd en staan onder invloed van voeding, emoties, levensstijl en de seizoenen.

Hoe ziet dat er dan uit? Aan de drie dosha’s hangt een bundel van eigenschappen. Dit lijkt een karikatuur, maar dat is vaak heel herkenbaar.

Vata – energie is beweging

Elementen: lucht en ether.

Kenmerken:

• slank lichaam
• creatief en enthousiast
• snel denken, -praten, -bewegen
• nerveus, gevoelig voor prikkels
• energie in pieken en dalen

Wanneer Vata uit balans raakt kan dat leiden tot:

• stress of angst
• slapeloosheid
• droge huid
• onregelmatige spijsvertering

Vata heeft vaak behoefte aan warmte, rust en regelmaat.

Pitta – energie is transformeren

Elementen: vuur en water.

Kenmerken:

• gemiddeld postuur
• vastberaden
• sterk analytisch vermogen
• doelgericht en ambitieus
• sterke spijsvertering
• leiderschapskwaliteiten

Wanneer Pitta uit balans raakt kan dat leiden tot:

• irritatie of boosheid
• ontstekingen
• maagzuur
• oververhitting

Pitta floreert bij verkoeling, ontspanning en balans tussen werk en rust.

Kapha – energie is stabiliteit

Elementen: water en aarde

Kenmerken:

• stevig lichaam
• rustig en stabiel
• geduldig en loyaal
• sterk uithoudingsvermogen
• lange diepe slaper

Wanneer Kapha uit balans raakt kan dat leiden tot:

• sloomheid
• gewichtstoename
• verkoudheid slijmvorming
• vochtophoping
• moeite met verandering

Kapha voelt zich beter met beweging, lichte voeding en afwisseling.

Wat is jouw dosha?

Online zijn verschillende testen te vinden die je kunt gebruiken om je constitutie type te bepalen. Op de site van Natuurdiëtisten kun je deze vinden.

Smaak brengt balans in maaltijd

Veel ayurvedische gerechten combineren de verschillende smaken.

• Zoet (aarde + water): voedend, versterkend, kalmerend.
• Zuur (aarde + vuur): verhelderend, zet je spijsvertering in beweging
• Zout (water + vuur):  aardend, bevochtigend
• Bitter (lucht + ether): zuiverend, verkoelend, helpt ontgiften.
• Scherp (vuur + lucht): verwarmend, activerend, geeft energie.
• Wrang (lucht + aarde): samentrekkend, absorberend, droogt op

Voeding en kruiden per constitutietype

Guna’s

In de ayurvedische visie wordt gezondheid niet alleen bepaald door voeding en constitutie, maar ook door kwaliteiten (guna’s) van voeding en natuur.

Het tegenovergestelde brengt balans

Als iemand veel Vata heeft is de huid droog, zijn de nagels broos, en is de spijsvertering is zwak. Verwarmende, olieachtige en licht verteerbare voeding is nodig.

Iemand met veel Kapha heeft zware en trage guna’s/kwaliteiten. Lichte stimulerende voeding en activiteit kan helpen de balans te herstellen.

Energetische systemen

Naast het fysieke lichaam beschrijft Ayurveda ook een subtiel energiesysteem. Hierin spelen drie begrippen een belangrijke rol:

• Nadis
• Chakra’s
• Srotas

Nadis

Nadi betekent letterlijk stroom of kanaal. Het zijn subtiele energiebanen waardoor levensenergie (prana) door het lichaam beweegt.  Er zijn 3 belangrijke kanalen, als de energie vrij door de kanalen kan stromen is dat een teken van vitaliteit

• Ida is het linker energiekanaal, het is verbonden met rust en intuïtie en wordt geassocieerd met de maanenergie.
• Pingala is het rechter energiekanaal , het is verbonden met actie en vitaliteit en wordt geassocieerd met zonne-energie.
• Sushumna de centrale energiebaan dat langs de wervelkolom loopt. Het is belangrijk in meditatie en spirituele ontwikkeling.

Chakra’s

Het bekendste systeem van de Ayurveda, beschrijft zeven hoofdchakra’s. Chakra betekent wiel in het Sanskrit. Het zijn energiecentra langs de wervelkolom waar verschillende fysieke, emotionele en spirituele functies samenkomen. Binnen de Yoga wordt het vaak besproken, vanuit de Ayurveda heeft het te maken met onze energie en bewustzijn.

Srotas

De lichaamskanalen meer fysieke kanalen waardoor stoffen door het lichaam bewegen. Je kan ze vergelijken met transportsystemen in het lichaam.

Klachten kunnen ontstaan als kanalen geblokkeerd raken. Het openen van de kanalen kan weer op verschillende manieren met voeding, kruiden, massage, ademhaling en leefstijl.

De ayurvedische zienswijze bekijkt je constitutie, de kwaliteit van voeding en leefomgeving, de transportkanalen en de energiestromen. Samen vormen ze een holistisch model van de mens, waarin lichaam, geest en energie met elkaar verbonden zijn.

Wil je meer weten over oude geneeskundige stromingen? We hebben ook een interessant blog over de TCM: Chinese geneeskunde!