Wat is TCM? Een eeuwenoude visie op gezondheid

Non invasief

Volgens de overlevering is deze energetische kennis ontstaan in het keizerrijk. Een arts werd betaald om de keizer gezond te houden. Werd de keizer ziek, dan had de arts gefaald en werd er niet betaald. Mogelijk dat de uitdrukking “no cure, no pay” zelfs wel hier vandaan komt.

Vanwege diepgewortelde voorouderverering was het in het keizerrijk verboden om lichamen te beschadigen of te snijden, ook na overlijden. Autopsie was dus taboe. Men observeerde de vitale energie “Qi”, die door het lichaam stroomt. Ziekte werd gezien als een blokkade of disbalans in deze vitale energetische stroom.

Preventieve geneeskunde

Kennis van het (interne-) lichaam heeft men ontwikkeld door verschillende technieken te ontwikkelen. Luisteren, ruiken, observeren (tong), palpitatie (pols) en vragen stellen.

• Tongdiagnose waarbij kleur vorm en beslag op de tong informatie geeft over de spijsvertering, organen, maar ook de toestand van het bloed en energie.
• De polsdiagnose waarbij de polsslagader informatie geeft over de verschillende organen, qi en bloed.

De basis van TCM

Als je je een beetje wilt verdiepen in de Chinese geneeswijze is het wel aardig op mee te voelen met de visie en de denkbeelden. Hiervan zijn er vast wel een paar bekend.

Yin en Yang

Het spel van tegenstellingen. Alles in het universum bestaat uit twee krachten: Yin en Yang.

• Yin staat voor rust, koelte, verkoelende en bevochtende voeding en materie.
• Yang staat voor beweging, warmte, activiteit, transformatie en energie. Voeding is verwarmende en activerend.

Ze zijn elkaars tegenpolen, maar kunnen niet zonder elkaar. Dag wordt nacht, inspanning vraagt om rust, warmte ontstaat uit beweging.

Gezondheid betekent dat Yin en Yang in balans zijn. Als één van beide te sterk of te zwak wordt, ontstaan klachten.

Cycli in het leven; de vijf elementen:

• Hout
• Vuur
• Aarde
• Metaal
• Water

Deze elementen staan symbool voor natuurlijke processen. Denk aan de seizoenen: lente (hout), zomer (vuur), nazomer (aarde), herfst (metaal) en winter (water).

Elk element hoort bi, seizoenen, organen, emoties en smaken

Wanneer deze cycli verstoord raken, kan dat lichamelijke of emotionele klachten geven.

In TCM zijn lichaam en emoties onlosmakelijk verbonden.   

• Woede verstoort de lever
• Overmatige vreugde beïnvloedt het hart
• Piekeren verzwakt de milt
• Verdriet tast de long aan
• Angst put de nieren uit

Langdurige emotionele stress kan fysieke klachten veroorzaken.

De fundamentele substanties

Mooie statige benaming,  het lichaam bestaat niet alleen uit fysieke structuren, maar ook uit vitale substanties. Dat zijn

• Qi (energie)
• Jing (genetische energie)
• Xue (Bloed)
• Jin Ye’s (lichaamsvloeistoffen)
• Shen (de geest)

Qi – de levensenergie

Qi is de energie die alles in beweging brengt. Zonder Qi geen leven.

Waar komt Qi vandaan?

• Van je ouders, de aangeboren energie
• Uit voeding
• Uit ademhaling

Wat doet het

• Het verwarmt het lichaam
• Het beschermt tegen ziekte (dat wordt “perverse energieën” genoemd)
• Het zet voeding om in energie
• Het houdt je warm, laat bloed circuleren
• Het houdt organen op hun plek.

Een vrije stroom van Qi, geeft een vitaal gevoel. Blokkades kunnen pijn of vermoeidheid veroorzaken.

Jing – de essentie

Jing is je diepste reserve-energie. Je zou het kunnen zien als je ‘batterij’.

Deze vitale energie is:

• Aangeboren, de genetische kracht van je ouders
• Aangevuld door gezonde leefstijl denk aan rust, reinheid, regelmaat, opbouwende voeding, zonne-energie.

Functie:

• Groei en ontwikkeling
• Vruchtbaarheid
• Verouderingsproces
• Basis van vitaliteit

Jing wordt opgeslagen in de nieren en neemt langzaam af met de jaren. Een overschot aan Jing manifesteert zich in een sterk gebit en een volle bos haren.

Bloed (Xue)

In TCM is bloed meer dan een vloeistof. Het ontstaat uit voeding, met hulp van de Milt en Qi. De milt en de maag zijn een koppel. De maag zorgt voor “het rotten en rijpen” en de milt scheid het zuivere van het onzuivere. De zuivere energie is opbouwend.

Functie:

• Voedt organen en weefsels
• Bevochtigt huid en haren
• Huisvest de Shen (geest)

Qi beweegt het Bloed. Zonder Qi geen circulatie. Bloedleegte is een herkenbaar patroon, hierbij krijg je een bleke gelaatskeur, kan je duizelig zijn, wazig zicht hebben, slapeloos zijn, slecht geheugen hebben en kan bijvoorbeeld de menstruatie uitblijven.

Lichaamsvloeistoffen (Jin Ye)

Deze vloeistoffen bevochtigen het lichaam. Ze ontstaan uit voeding en drank.

Functie:

• Bevochtigen van huid en slijmvliezen
• Smeren gewrichten
• Reguleren temperatuur

Droogte, oedeem of slijmvorming kunnen wijzen op verstoringen.

Shen – de geest

Shen staat voor bewustzijn, emotie en mentale helderheid. Het is geworteld in Jing en wordt gevoed door het bloed

Functie:

• Denken
• Slapen
• Emotionele balans
• Spirituele aanwezigheid

De shen woont in het hart. Een rustige shen geeft innerlijke stabiliteit. Onrust kan zich uiten in een vurige tongpunt, eventueel zelf met spikkeltjes waarbij de eigenaar als een kip zonder kop kan ratelen.

Meridianen: de energiebanen

Meridianen zijn onzichtbare kanalen waar Qi en bloed doorheen stromen. Ze verbinden de organen met het hele lichaam. Acupunctuurpunten liggen op deze meridianen en kunnen de energiestroom beïnvloeden. Met acupunctuur kan je energie in beweging zetten, een stagnatie opheffen maar ook voeden.

Het Zang-Fu systeem

De organen in TCM zijn geen puur anatomische structuren, maar functionele systemen.

.

Externe oorzaken van ziekte

Binnen de Traditionele Chinese Geneeskunde worden externe ziekteverwekkers vaak beschreven als klimatologische invloeden. Dit zijn metaforen die gebaseerd zijn op natuurverschijnselen.

Hieronder geef ik per invloed een praktische uitleg met voorbeelden van klachten:

• Wind
• Koude
• Damp
• Hitte
• Vuur
• Droogte
• Zomerhitte

Wind (Feng)

Kenmerk: Beweging, plots begin, veranderlijkheid

Denk aan

• Verkoudheid die plots opkomt
• Jeuk die “verplaatst” niet gefixeerd
• Gewrichtsklachten die veranderlijk zijn
• Beginstadium van griep (vaak combinatie Wind-Koude of Wind-Hitte) Wind wordt vaak gezien als de “aanvoerder” van andere invloeden.

Koude (Han)

Samentrekkend, stagnerend, vertraagt

Denk aan

• Buikpijn die verbetert door warmte
• Pijnlijke menstruatie met stolsels
• Stijve gewrichten bij koud weer

Koude vertraagt de circulatie van Qi en bloed.

Damp (Shi)

Zwaar, plakkerig, traag

Denk aan

• Oedeem (vochtophoping)
• Chronische sinusitis met slijm
• Vaginale afscheiding

Damp wordt vaak gelinkt aan een zwakke miltfunctie.

Hitte (Re)

Opwaarts, versnelt, geeft ontstekingen

Denk aan

• Keelpijn met koorts
• Ontstekingen, bv. blaasontsteking of sinusitis)
• Prikkelbaarheid
• Rode huiduitslag

Vuur (Huo)

Extreme vorm van hitte

Denk aan:

• Hoge koorts
• Mondzweren
• Vurige acne
• Woede-uitbarstingen
• Migraine

Vuur kan ontstaan uit langdurige hitte of emotionele stagnatie.

Droogte (Zao)

Verbruikt lichaamsvloeistoffen

Denk aan

• Droge hoest zonder slijm
• Droge huid, eczeem
• Droge ogen
• Obstipatie

Komt vaak voor in de herfst.

Zomerhitte (Shu)

Seizoensgebonden hitte

Denk aan

• Zonnesteek
• Overmatig zweten
• Vermoeidheid en loomheid in de zomer

Komt alleen voor in de zomer en tast vooral Qi en lichaamsvloeistoffen aan.

Je hebt van mij nu een Chinees oerwoud aan informatie gekregen.

Een TCM-diagnose is uitgebreid en subtiel. Het is dan ook een hele studie om inzicht te krijgen in alle patronen en de syndroomleer, niet alleen naar symptomen.

Een oude methode waarbij niet invasief handelen veel informatie geeft:

• Kijken – onder andere tongdiagnose
• Luisteren en ruiken – stem, ademhaling
• Vragen stellen – slaap, ontlasting, emoties, temperatuurgevoel
• Voelen – vooral polsdiagnose

Alles samen geeft inzicht in de energetische balans.

Een dans tussen Yin en Yang. Tussen rust en actie. Tussen mens en natuur. Een oude geneeskunst dat luistert naar wat je lichaam werkelijk vertelt.