Webwinkel

Glyfosaat – het omstreden landbouwgif (deel 1)

Glyfosaat is denk ik tegenwoordig wel het meest bekende landbouwgif dat mensen kennen. Het staat ook wel bekend als Roundup. Afgelopen jaar is glyfosaat weer uitgebreid in het nieuws geweest, omdat in de Europese Unie het gebruik van dit onkruidbestrijdingsmiddel voor nog eens 10 jaar goed is gekeurd. Er zijn net zo veel voorstanders als tegenstanders van het middel.

Geschiedenis van glyfosaat

Laten we even teruggaan in de geschiedenis om zicht te krijgen op het ontstaan van dit landbouwgif. Sinds 10.000 jaar is de mens meer landbouw gaan bedrijven. Door de duizenden jaren heen werden er allerlei landbouwgiffen geprobeerd om insecten te weren en daarmee de oogst te verbeteren. De Chinezen gebruikten in 1000 voor Christus al zwavel om schimmelvorming tegen te gaan. En ze probeerden ook arsenicum (zeer giftig) tegen insecten. De Romeinen gebruikten een bijproduct van de olijfproductie als pesticide: amurca. De mens heeft dus altijd al naar manieren gezocht om de oogst te verbeteren.

DDT

In de vorige eeuw was door de industriële revolutie uiteraard veel ontwikkeling in nieuwe landbouwvoertuigen en chemische bestrijdingsmiddelen. Een heel bekend en gevaarlijk landbouwgif uit de 50-er jaren was DDT (dichloordifenyltrichloorethaan). Dit middel leidde weliswaar tot hogere opbrengsten, maar leidde er ook toe dat vogels zich niet meer konden voortplanten. Er was een moedige vrouw, Rachel Carson, die hier destijds een boek over heeft geschreven, Silent Spring. DDT werd verboden. Maar dit middel zit nog steeds wereldwijd in het milieu.

Monsanto

Het Amerikaanse bedrijf Monsanto bracht het product glyfosaat (N-fosfonomethylglycine) in de jaren ‘70 als isopropylammoniumzout op de markt onder de naam Roundup. Monsanto begon in 1901 als chemisch bedrijf, stapte over naar de biotechnologie en is nu marktleider in genetisch gemodificeerde zaden. Het werd vorig jaar overgenomen door chemieconcern Bayer. Monsanto produceerde tevens het ontbladeringsmiddel Agent Orange in de Vietnamoorlog. Door het ontbladeren van palmbomen kregen de Amerikanen meer zicht op waar de Vietcong zich bevond. Alleen werden heel veel mensen ziek door het gebruik van dit middel. Daar zijn ook vele rechtszaken over gevoerd, net als over het ziek worden door Roundup.

Monsanto is dus al 124 jaar oud, en heeft een zeer beladen geschiedenis. Ik vind het altijd schokkend om te zien hoe het grote geld vaak zo veel invloed heeft op de gezondheid van mensen. Deze zeer rijke en invloedrijke firma’s beïnvloeden vaak de politiek door binnen regeringen te lobbyen voor hun belangen.

Werking glyfosaat

Glyfosaat blokkeert in planten de vorming van bepaalde enzymen. Onkruiden die niet resistent zijn, worden hierdoor gedood. Door het middel bijvoorbeeld eens in de 6 of 7 jaar gericht in te zetten in een meerjarenaanpak worden meerjarige onkruiden bestreden. Glyfosaat doodt in de bodem ook nuttige schimmels en bacteriën. Andere ziekmakende schimmels gaan er niet van dood, die breiden zich juist uit omdat ze minder concurrentie hebben. Daarom moeten boeren meer bestrijdingsmiddelen inzetten tegen schimmels. Vaak moeten er GMO-zaden gebruikt worden, omdat deze resistent gemaakt zijn tegen de werking van glyfosfaat. Anders zou de plant/groente ook sterven. Wat glyfosaat in de mens doet, is nooit goed onderzocht.

Glyfosaat blokkeert de shikimaatroute: wat is dat?

Glyfosaat blokkeert een bepaald enzym dat van essentieel belang is voor de stofwisseling van planten. Dit valt binnen de shikimineroute van planten in hun groei. Deze stofwisselingsroute is in planten, bacteriën, schimmels en algen een belangrijke route voor de omzetting van aminozuren (eiwitbestanddelen) zoals tyrosine, tryptofaan en fenylalanine.

Zoals gezegd beïnvloedt glysofaat ook bacteriën en dus ook de bacteriën die in onze darmen leven. In onze darmen vindt bijvoorbeeld zo’n 95% van de serotonine- en melatonineaanmaak plaats (uit tryptofaan) en ook wordt ruim 50% van onze dopamine in onze darm aangemaakt (uit tyrosine). Maar glysofaat beïnvloedt ook belangrijke bacteriën en schimmels die nodig zijn in een gezonde bodem om eten van een goede kwaliteit op te kunnen verbouwen.

Waarom niet verbieden?

De roep om glyfosaat te verbieden klinkt steeds luider. Hoewel het gebruik van deze stof door de EU is toegestaan, zijn er steeds meer zorgen over de schadelijke gevolgen van het middel voor mens en dier. In 2015 bestempelde het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) glyfosaat als ‘waarschijnlijk kankerverwekkend’.

Goedkeuring

Waarom blijft men dit gif dan toch gebruiken? Voor veel boeren blijft glyfosaat belangrijk, omdat het goed helpt bij hun werk. Ze hebben niet echt een alternatief. Dus de wil is er wel, maar ze weten niet hoe het anders kan. Alhoewel iets anders wel mogelijk is.

Rineke Dijkinga heeft een bookazine geschreven waarin hoogleraar Violette Geissen wordt aangehaald, die zegt dat glyfosaat voldoet aan de toetsingsmethoden van de jaren ’80, maar dat er vaak maar naar 1 stof en zijn werking gekeken wordt. Er wordt nog te weinig onderzoek gedaan naar combinaties van bestrijdingsmiddelen en wat dit doet voor onze gezondheid. Glyfosaat zit vaak niet als enkel element in een bestrijdingsproduct, maar wordt gecombineerd met andere bestrijdingsmiddelen, die dus mogelijk de schadelijkheid verergeren.

Welke gewassen worden veel bespoten?

  • Soja*
  • Mais*
  • Suikerbieten
  • Koolzaad/Canola*
  • Buitenlandse tarwe*, haver**, gerst**, rogge**, bonen**, erwten**, saffloer**, vlas**, zonnebloemen
  • Groente en fruit van niet-biologische oorsprong. Glyfosaat is een bestanddeel van veel gebruikte gewasbeschermingsmiddelen.
  • Ook in vlees, zuivel en eieren van dieren uit de bio-industrie die niet-biologische mais, soja en tarwe hebben gegeten* kan glyfosaat zitten.

* In Nederland is de teelt van genetisch gemanipuleerde gewassen (GMO) niet toegestaan. In veel andere landen wel. Juist deze GMO-gewassen hebben het glyfosaatgebruik sterk verhoogd. Het onkruid wordt namelijk resistent (superonkruid genoemd) zodat er steeds meer gebruikt moet worden voor het beoogde effect. Veel van het veevoer uit de bio-industrie is afkomstig uit verre landen waar GMO toegestaan is. En zo belandt het, met de glyfosaatresiduen, via via weer op ons bord. Deze effecten zijn nog lang niet allemaal in kaart gebracht.

**Dit zijn geen GMO-gewassen, hier wordt glyfosaat gebruikt om de plant te laten afsterven zodat er makkelijker geoogst kan worden.

GMO

GMO staat voor Genetically Modified Organism of in het Nederlands GGO: Genetisch Gemanipuleerd Organisme. Met genetische modificatie worden de eigenschappen van planten, bacteriën of gisten veranderd. Genen met positieve eigenschappen van het ene organisme worden toegevoegd aan een ander organisme. Dit is een door de mens gecreëerd proces. Vanaf de jaren 90 kwamen de eerste GGO-planten op de Amerikaanse markt.

Welke landen in Europa gebruiken glyfosaat?

  • Nederland
  • België
  • Frankrijk
  • Oostenrijk
  • Duitsland

In totaal stemden 14 landen voor de verlenging (naast Nederland ook bijvoorbeeld Groot-Brittannië), 9 landen tegen (België en Frankrijk, maar ook Italië en Oostenrijk), en 5 landen (waaronder Duitsland) onthielden zich.

In deel 2 over glyfosaat gaan we verder in op wat het doet met onze natuur, bodem en onze gezondheid.

Download een van onze gratis E-books!

Wil je iets delen?

Wil je een reactie delen of heb je een vraag?

Door het insturen van het formulier kunt je een reactie achterlaten of een vraag stellen over algemene zaken. Wil je liever direct een consult aanvragen dan kan dat ook.

Stel je vraag!

"*" geeft vereiste velden aan

Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Van der Pigge is verbonden met haar zusterbedrijf De Groene Os

Zij maken de beste natuurgeneeskundige middelen voor je geliefde dier. Oerkracht uit de natuur voor grote en kleine huisdieren.

De Groene Os